0-216-360 50 60
    

Kadın Sporcu Üçlemesi

Düzenli fiziksel aktivitenin ve spora katılımın; hareketsizliğin neden olduğu kalp-damar hastalıkları, tip 2 diyabet, obezite, hipertansiyon gibi rahatsızlıkların gelişmelerini ve ilerlemelerini önlediği bilimsel araştırmalarla ortaya konmuştur. Bununla beraber, düzenli egzersiz yapan kadınlarda ve profesyonel kadın sporcularda bazı sağlık sorunları ortaya çıkabilmektedir. Bu sorunların başında, Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC) ’nin de üzerinde durduğu ‘’Kadın Sporcu Üçlemesi’’ bulunmaktadır. Kadın Sporcu Üçlemesi; düşük enerji alımı, menstrüel bozukluklar ve düşük kemik mineral yoğunluğu arasındaki ilişkileri kapsar.

Düşük Enerji Alımı:

Düşük enerji alımı; günlük besinlerden alınan enerjinin, harcanan enerjiden az olmasıdır. Bu enerji yetmezliği menstrüel bozukluğa ve düşük kemik mineral yoğunluğuna sebep olur ve üçlemenin temel nedeni olarak nitelendirilir. Enerji alımındaki yetersizlik, farkında olmaksızın gerçekleşebileceği gibi, bilinçli olarak bir yeme bozukluğu eşliğinde de seyredebilir.

Menstrüel Bozukluklar (Adet Düzensizlikleri):

Fiziksel aktiviteyle birlikte düşük enerji alımında, daha az östrojen üretilmektedir ve buna bağlı olarak oligomenore (adetin seyrek olması) veya amenore (adet kesilmesi) görülebilmektedir.

halterci

Düşük Kemik Mineral Yoğunluğu:

Düşük enerji alımı ile birlikte hormon seviyelerinde oluşan azalmalar kemiklerin yenilenme sürecine zarar vermektedir. Bu dönemde, kemik yıkımının kemik yapımından fazla olması stres kırıklarına ve osteoporozun erken yaşlarda başlamasına yol açabilmektedir. Yapılan araştırmalarda; menstrüel bozukluk ve düşük kemik mineral yoğunluğuna sahip fiziksel olarak aktif kadınlarda stress kırıkları daha sık gözlemlenmiştir.

Sporcuya tanı koyulabilmesi için üçlemenin bütün faktörlerini bulundurması gerekmez. Özellikle düşük enerji alımı bilinçli veya bilinçsiz bir şekilde söz konusu ise sağlık profesyonelleri tarafından sporcuya müdahale edilmelidir. Yapılan çalışmalarda Kadın Sporcu Üçlemesi’ nin; judo, halter, güreş gibi siklet sporlarında ve bale, cimnastik, yüzme gibi düşük vücut ağırlığı ve estetik görüntü gerektiren sporlarda diğer spor branşlarına kıyasla daha çok görüldüğü saptanmıştır.

Üçlemenin tedavisi; spor hekimi başta olmak üzere, spor diyetisyeni, yeme bozukluğu varsa psikiyatrist/psikolog, gerekli durumlarda ortopedist, fizyoterapist, endokrinolog, jinekolog tarafından multidisipliner olarak gerçekleştirilmelidir.

Kadın sporcu üçlemesi, son zamanlarda tanınan ve ciddiyeti her geçen gün daha iyi anlaşılan bir sağlık sorunudur. Erken tespit edilmediğinde geri dönüşsüz sağlık sorunları oluşturabilmekte ve sporcunun profesyonel hayatını etkileyebilmektedir. Bu sebeple, risk altında olan sporcuların erken tanı alıp, doğru tedaviye başlaması büyük önem taşımaktadır.

Derleyen : Diyetisyen Dilara Serarslan, Beyzadeoğlu Kliniği

 

KAYNAKLAR:

1. Mountjoy, M., Sundgot-Borgen, J., Burke, L., Carter, S., Constantini, N., Lebrun, C., … & Ljungqvist, A. (2014). The IOC consensus statement: beyond the female athlete triad—Relative Energy Deficiency in Sport (RED-S). Br J Sports Med, 48(7), 491-497.
2. American College of Obstetricians and Gynecologists’ Committee. (2017). Female Athlete Triad. OBSTETRICS & GYNECOLOGY, 160-167.
3. Koca, C., Koşar, Ş. N., Güngör, T. N., Güzel, Y., & Öztürk, P. (2014). Kadın Sporcu Üçlemesi El Kitabı. Hacettepe Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi (No: 013A407001). Ankara: Sim Matbaası.
4. Ercan, S. (2017). Kadın Sporcu Üçlemesine Güncel Yaklaşım. Kocaeli Tıp Dergisi, 6(2), 75-79.